Sở Vệ sinh An toàn Thực phẩm: Vai trò, nhiệm vụ và hỗ trợ doanh nghiệp.

Giới thiệu chung về Sở Vệ sinh An toàn Thực phẩm

Giám đốc Sở An toàn Thực phẩm TP.HCM Phạm Khánh Phong Lan tại một phiên họp về an toàn thực phẩm. Sở An toàn Thực phẩm (còn gọi là Sở Vệ sinh An toàn Thực phẩm) là cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, trực thuộc Ủy ban nhân dân địa phương, chịu trách nhiệm tham mưu và quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm (ATTP) trên địa bàn. Trong hệ thống quản lý ATTP của Việt Nam, Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế) chủ trì kiểm tra toàn quốc, còn Sở Y tế và Chi cục ATVSTP thực hiện kiểm tra ATTP tại cấp tỉnh, huyện.

Giám đốc Sở ATTP TP.HCM, bà Phạm Khánh Phong Lan – đã có 10 năm kinh nghiệm tại Sở Y tế TPHCM và hiện là Đại biểu Quốc hội khóa XV – nhấn mạnh rằng việc thanh tra đột xuất (không báo trước) là cần thiết để nâng cao hiệu quả giám sát ATTP, tránh tình trạng cơ sở “vở sạch chữ đẹp” khi biết trước lịch kiểm tra.

Chức năng và nhiệm vụ của Sở Vệ sinh An toàn Thực phẩm

Sở Vệ sinh ATTP làm nhiệm vụ giúp UBND tỉnh bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm tại địa phương. Theo quy định tại Thông tư 37/2021/TT-BYT, Sở Y tế (bao gồm bộ phận ATTP) có các nhiệm vụ chính liên quan đến ATTP như: xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật địa phương về ATTP đối với sản phẩm đặc thù, giám sát chất lượng – an toàn thực phẩm thuộc quyền quản lý và xử lý các hồ sơ đăng ký công bố sản phẩm, thực phẩm chức năng…, thanh tra – kiểm tra và xử lý vi phạm quy định VSATTP trên địa bàn. Cụ thể, Sở ATTP thường thực hiện:

• Xây dựng tiêu chuẩn địa phương: Chủ trì soạn thảo và trình cấp có thẩm quyền ban hành quy chuẩn kỹ thuật về ATTP cho các sản phẩm đặc thù địa phương.
• Giám sát chất lượng và cấp phép: Kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm thuộc quyền quản lý (thức ăn đường phố, phụ gia thực phẩm, thực phẩm chức năng, nước uống đóng chai, v.v.); tiếp nhận hồ sơ tự công bố sản phẩm và cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện VSATTP cho một số nhóm mặt hàng nhất định.
• Quản lý cơ sở nhỏ lẻ, chợ, dịch vụ ăn uống: Phối hợp với chính quyền địa phương quản lý điều kiện vệ sinh an toàn tại các chợ, cửa hàng tiện lợi, quán ăn bình dân và thức ăn đường phố trên địa bàn.
• Thanh tra và xử lý vi phạm: Tổ chức thanh tra, kiểm tra đột xuất và xử phạt các cơ sở vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm theo quy định pháp luật. Đồng thời, Sở ATTP thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành về ATTP cấp tỉnh, chủ trì phối hợp liên ngành để nâng cao nhận thức, triển khai tháng hành động vì ATTP, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm.

Theo Luật An toàn Thực phẩm, mọi cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm đều phải đáp ứng điều kiện VSATTP và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền (như Sở Y tế) cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP. Nhiệm vụ này của Sở giúp bảo đảm ngưỡng an toàn cho người tiêu dùng. Nhìn chung, Sở ATVSTP là cầu nối giữa chính sách quốc gia và việc thực thi pháp luật về VSATTP tại địa phương.

Hỗ trợ doanh nghiệp và thủ tục đăng ký VSATTP

Ngoài chức năng thanh tra – kiểm tra, Sở Vệ sinh ATTP còn hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm thực hiện các thủ tục pháp lý. Chẳng hạn, Sở Y tế cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện VSATTP (trước đây gọi là Giấy chứng nhận vệ sinh ATTP) cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh ăn uống sau khi kiểm tra điều kiện vệ sinh.

Theo quy định của Bộ Y tế, tất cả cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, kể cả hàng rong, đều phải có giấy phép VSATTP thích hợp. Chính vì vậy, doanh nghiệp thường xuyên tìm đến các trung tâm tư vấn ATVSTP để được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ.

Bên cạnh các cơ quan nhà nước, nhiều đơn vị tư vấn chuyên môn đã tham gia hỗ trợ doanh nghiệp trong lĩnh vực ATTP. Ví dụ, Công ty TNHH Tiêu Chuẩn Chất lượng Việt Nam (tên giao dịch Legal Lê Gia), được thành lập năm 2015 bởi ông Lê Anh Tuấn – một chuyên gia công nghệ thực phẩm nhiều kinh nghiệm (tốt nghiệp Đại học Nông Lâm, ĐH Công nghiệp TPHCM) – hiện điều hành trang thông tin atvstp.org.vn.

Trang web này vốn là kênh thông tin của Chi cục ATTP TP.HCM trước khi giải thể; đến nay, công ty đã hỗ trợ thành công hàng trăm doanh nghiệp thủ tục xin giấy VSATTP và công bố sản phẩm. Dịch vụ tư vấn phổ biến bao gồm:

• Tư vấn thủ tục VSATTP: Hướng dẫn soạn thảo hồ sơ xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện VSATTP cho nhà hàng, quán ăn, cơ sở sản xuất,… giúp doanh nghiệp đạt yêu cầu pháp lý.
• Kiểm nghiệm chất lượng: Thực hiện các xét nghiệm kiểm định (độ nhiễm khuẩn, hóa chất độc hại, phụ gia trái phép, v.v.) tại các phòng thí nghiệm đạt chuẩn (Viện Kiểm nghiệm ATTP Quốc gia, phòng thí nghiệm công nghiệp,…).
• Công bố sản phẩm: Hỗ trợ xây dựng hồ sơ và nộp đăng ký công bố hoặc tự công bố sản phẩm (thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm chức năng, thực phẩm đông khô,…) theo quy định mới nhất của pháp luật.
• Tư vấn pháp lý: Giải đáp thắc mắc về quy định VSATTP mới (Nghị định, Thông tư liên quan) và các vấn đề pháp lý khác trong ngành thực phẩm.

Các tổ chức tư vấn như Legal Lê Gia giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, giảm sai sót khi làm hồ sơ. Đồng thời, trang atvstp.org.vn liên tục cập nhật những thay đổi về chính sách và thủ tục liên quan đến ATTP, góp phần nâng cao tính minh bạch và u y t í n cho lĩnh vực này.

Vai trò Sở Vệ sinh ATTP đối với người tiêu dùng và cộng đồng

Sứ mệnh cuối cùng của Sở VSATTP là bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Bằng việc xây dựng quy định và thực hiện thanh tra nghiêm ngặt, Sở giúp giảm thiểu rủi ro ngộ độc, ngăn ngừa thực phẩm không an toàn lưu thông trên thị trường. Điển hình, khi xảy ra nghi vấn “lòng xe điếu” – một loại nội tạng heo đáng ngờ – Sở ATTP TP.HCM đã ngay lập tức tổ chức kiểm tra đột xuất 27 quán ăn liên quan trên địa bàn.

Kết quả kiểm tra cho thấy một số vi phạm (thiếu ngăn ngừa nhiễm chéo, vệ sinh kém, không xuất trình hóa đơn hợp lệ,…) và Sở đã xử phạt nghiêm các cơ sở vi phạm theo quy định. Báo cáo của Sở cho biết sẽ tiếp tục tăng cường lấy mẫu và kiểm tra các cửa hàng kinh doanh thực phẩm, cam kết xử lý nghiêm vi phạm để bảo đảm an toàn cho người dân.

Ngoài ra, Sở và các ban ngành liên quan còn tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo nhân viên bếp ăn, và phối hợp xử lý khẩn cấp khi xảy ra ngộ độc thực phẩm. Quyết liệt giám sát và nâng cao ý thức cộng đồng là nền tảng để ATTP được bảo đảm. Người tiêu dùng cũng cần nâng cao cảnh giác: nên lựa chọn cơ sở kinh doanh có Giấy VSATTP hợp lệ, chú ý các tiêu chí vệ sinh (như sử dụng găng tay, mũ, khẩu trang khi chế biến) và phản ánh kịp thời nếu phát hiện dấu hiệu mất an toàn.

Nhìn chung, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý (Sở VSATTP), doanh nghiệp và người tiêu dùng là chìa khóa đảm bảo an toàn thực phẩm. Cơ chế kiểm soát đa tầng của Nhà nước kết hợp với các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp (như Legal Lê Gia) giúp hệ thống ATTP ngày càng hoàn thiện, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và định hướng thị trường thực phẩm phát triển bền vững.